ศูนย์รวมความรู้

กระทรวงเทคโนโลยี
สารสนเทศและการสื่อสาร

รายละเอียดแนวทางการพัฒนากิจการอวกาศ
ของประเทศไทย
 


หน่วยงานในสังกัดกระทรวงไอซีที












<< เชื่อมโยงเว็บไซต์ >>

  หน้าหลัก \ ข่าวอวกาศ

    ดวงจันทร์และแมกนีโทเทล (magnetotail)


นักวิทยาศาสตร์แห่งองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งสหรัฐอเมริกา หรือนาซา ได้กล่าวว่ามีบางสิ่งบางอย่างเกิดขึ้นทุกๆ เดือนบนดวงจันทร์ ในขณะที่ดวงจันทร์โคจรผ่านเข้าไปในแมกนีโทเทลของโลก


ดวงจันทร์เต็มดวง ในแมกนีโทเทล (มีนาคม 2551)


ทั้งนี้ดวงจันทร์จะโคจรเข้าสู่แมกนีโทเทลสามวันก่อนที่ดวงจันทร์จะเต็มดวง (full moon) และจะใช้เวลาทั้งหมดหกวันในการโคจรผ่านออกจากแมกนีโทเทล ดังนั้นในช่วงระหว่างหกวันดังกล่าว บางสิ่งบางอย่างที่ประหลาดก็อาจเกิดขึ้นได้ นั่นก็คือพายุฝุ่นบนดวงจันทร์


ดวงจันทร์ใช้เวลาหกวันในแต่ละเดือน โดยโคจรอยู่ในแมกนีโทเทล


ในขณะดวงจันทร์โคจรผ่านแมกนีโทเทล บนด้านสว่างของดวงจันทร์(หันพื้นผิวเข้าหาดวงอาทิตย์) ผลของแสงอาทิตย์ โดยเฉพาะโฟตรอน ของรังสีอุตตราไวโอเล็ทจะกระแทกอิเล็กตรอนกลับลงไปบนพื้นผิว ทำให้อนุภาคที่ถูกประจุกลับไปมีพลังงานที่ค่อนข้างต่ำ แต่ในขณะเดียวกันบนพื้นผิวดวงจันทร์ด้านมืด อิเล็กตรอนจะสะสมพลังงาน โดยที่ศักย์ไฟฟ้าของพื้นผิวอาจจะสูงถึงหลายพันโวลต์ ส่งผลให้ฝุ่นบนพื้นผิวดวงจันทร์ลอยขึ้นจากพื้นโดยเป็นผลจากการผลักของศักย์ไฟฟ้าสถิต ฝุ่นดังกล่าวจะมีอนุภาคที่เล็กมากๆ จะสร้างปัญหาให้กับนักบินอวกาศ โดยเฉพาะศักย์ไฟฟ้าที่ประจุอยู่ในฝุ่นจะไปเกาะตามที่ชุดของนักบินอวกาศ ดังนั้นจึงเป็นเหตุผลสำคัญว่าทำให้ชุดนักบินอวกาศจะต้องได้รับการกราวด์อย่างถูกต้อง มิฉะนั้นแล้วจะเป็นอันตรายต่ออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ หรือนักบินอวกาศคนอื่นๆ ที่จะถูกสัมผัสโดยนักบินอวกาศที่มีฝุ่น (หรือศักย์ไฟฟ้า) สถิตอยู่ นอกจากอันตรายดังกล่าวแล้ว ความคล่องตัวในการเดินและปฏิบัติภารกิจของนักบินอวกาศก็จะมีอุปสรรคเพิ่มขึ้น เนื่องจากละอองฝุ่นดังกล่าวจะมีความคม

สิ่งที่แปลกตามมาก็คือ ฝุ่นดวงจันทร์เหล่านี้อาจจะรวมกันเป็นลักษณะคล้ายลมพายุ โดยจะพัดจากพื้นผิวด้านมืดไปยังพื้นผิวด้านสว่าง โดยพายุฝุ่นนี้จะมีผลแปรปวนสูง ณ บริเวณเส้นแบ่งกลางคืนและกลางวันบนดวงจันทร์

จากเหตุผลที่กล่าวมาทั้งหลายทั้งมวล ก็จะพบว่ายังไม่ใครที่กล้าออกมายืนยันว่าเกิดอะไรขึ้นบนดวงจันทร์ในช่วงที่ดวงจันทร์โคจรผ่านแมกนีโทเทล เนื่องจากไม่มีใครมีประสบการณ์ตรง ทั้งนี้นักบินอวกาศโครงการอพอลโลก็ไม่เคยร่อนลงบนดวงจันทร์ในช่วงเวลาพระจันทร์เต็มดวง และไม่เคยมีประสบการณ์โดยตรงกับแมกนีโทเทล อย่างไรก็ตามนาซามีหลักฐานข้อมูลสำคัญจากยานสำรวจ Lunar Prospector ของนาซา ที่เดินทางไปโคจรรอบดวงจันทร์ในช่วงปี 1998 – 1999 โดยยานสำรวจได้เก็บข้อมูลในขณะโคจรผ่านแมกนีโทเทล และพบว่าศักย์ไฟฟ้าบนพื้นผิวด้านมืดของดวงจันทร์เกิดการเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดดจาก 200 โวลต์ เป็น 1000 โวลต์

นักวิทยาศาสตร์ของนาซายังได้กล่าวอีกว่า โครงสร้างของพลาสมาที่เกิดจากแมกนีโทเทลเป็นโครงสร้างที่มีพลวัตมาก อาจจะเป็นนาทีถึงชั่วโมง หรือกระทั่งเป็นวัน โดยผลดังกล่าวทำให้การเปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้าบนพื้นผิวด้านมืดของดวงจันทร์แบบก้าวกระโดดแบบสไปค์เป็นกิโลโวลต์ และลดลงอย่างรวดเร็ว

จากข้อมูลที่มีอยู่ในปัจจุบันนี้ ตามที่นาซามีโครงการกลับไปสำรวจดวงจันทร์ในอนาคตอันใกล้นี้ เป็นที่แน่ชัดว่าแมกนีโทเทลเป็นหนึ่งในหัวข้อที่นาซาเตรียมการสำรวจด้วย

แมกนีโทเทล คือส่วนปลายของแมกนีโทสเฟียร์ที่ยืดออกไปตามทิศทางของลมสุริยะ

แมกนีโทสเฟียร์ (magnetosphere) คือบริเวณอวกาศชั้นนอกสุดรอบๆ ดาวเคราะห์ที่มีสนามแม่เหล็ก โดยรูปร่างของชั้นแมกนิโทสเฟียร์จะเปลี่ยนแปลงไปตามกระแสลมสุริยะ โดยขอบเขตชั้นนอกสุดของแมกนีโทสเฟียร์ เรียกว่า แมกนีโทพอส (magnetopause) และบริเวณที่มีความแปรปรวนของเส้นแรงแม่เหล็กเนื่องจากกระแสลมสุริยะ เรียกว่า แมกนีโทฌีธ (magnetosheath)

ที่มา : พจนานุกรมศัพท์ดาราศาสตร์ อังกฤษ-ไทย, สมาคมดาราศาสตร์ไทย, 2548



สนามแม่เหล็กโลกตอบสนองต่อลมสุริยะโดยมีรูปร่างคล้ายกับคลื่นซ็อคและส่วนหางยืดยาวออกไปตามทิศทางของลมสุริยะ


ข้อมูลเพิ่มเติม
แมกนีโทเทลของโลกมิใช่เป็นแหล่งกำเนิดพลาสมาที่ทำให้เกิดการประจุศักย์ไฟฟ้าบนดวงจันทร์ ลมสุริยะก็สามารถทำให้การประจุได้เช่นกัน ซึ่งเมื่อพิจาณาช่วงเวลาเกือบทั้งหมดของวงโคจรดวงจันทร์แล้ว ลมสุริยะจะเป็นแหล่งกำเนิดหลักที่ทำให้เกิดการประจุบนดวงจันทร์ โดยที่อิเล็กตรอนจากลมสุริยะมีอุณหภูมิประมาณแสนองศาเข้าชนด้านมืดของดวงจันทร์ แต่เมื่อไรก็ตามที่ดวงจันทร์โคจรเข้าสู่แมกนีโทเทล ลมสุริยะจะส่งผลให้พลาสมาเกิดการเปลี่ยนแปลง โดยมีความร้อนสูงมากกว่า 10 เท่าเมื่อเทียบกับลมสุริยะ และอิเล็กตรอน(อุณหภูมิสูงถึงสองล้านองศา)ในพลาสมาจะเคลื่อนที่อย่างไร้ทิศทาง และมีจำนวนหนึ่งที่พุ่งเข้าชนพื้นผิวของดวงจันทร์และก่อให้เกิดพายุฝุ่น

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ข่าววันที่ 19 พฤษภาคม 2551

กลับไปด้านบน


copyright © 2016 กองโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีดิจิทัล สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม
ชั้น 7 อาคาร B ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ 10210
โทรศัพท์ 0-2141-6877 โทรสาร 0-2143-8027 e-mail: space@mict.go.th